năm Dậu cà Kê chuyện Gà

Con trâu, cái cày, ruộng mạ xanh mướt cò bay thẳng cánh, những ụ rơm nằm dọc hai bên đường và mấy túp lều tranh xinh xắn là một vài hình ảnh quen thuộc của quê hương Việt Nam thường được thấy ở vùng nông thôn. Gần hơn là cái chuồng heo ngay bên hông nhà với một chú heo mập mạp ủn ỉn suốt ngày gục đầu vào máng, chú chó nằm cuộn mình phơi nắng trước sân hoặc là đàn vịt quạc quạc tìm mồi, đàn gà chíp chíp bươi đất tìm sâu, tiếng cục tác của mấy nàng gà mái sau mỗi lần đẻ trứng và tiếng gáy ò ó o của những chàng gà trống bảnh trai với vóc dáng oai phong chào gọi bình minh…

Gà hay còn được biết dưới cái tên con Kê, con Dậu, là một trong các loại gia cầm gần gũi và hữu ích nhất trong đời sống của loài người.

Gà Trong Ẩm Thực

Gà được nuôi chủ yếu là để cung cấp thực phẩm như trứng gà và thịt gà. Trứng gà có thể làm nhiều món ăn đơn giản mà vẫn rất ngon như chiên, luộc, kho, hấp, xào, nấu canh hoặc làm bánh. Thịt gà thì có thể làm ra bao nhiêu món ăn vừa ngon vừa bổ chẳng hạn như cơm gà, cháo gà, miếng gà, gỏi gà, gà rô-ti, gà nấu đông, gà hấp xì dầu, gà ướp muối, gà nướng, gà chiên, gà quay, gà kho, gà hầm thuốc bắc… Da gà, chân gà, phao câu gà, đầu gà và bộ lòng gà là những món nhậu hấp dẫn.

Gà Trong Đời Sống

Gà là một trong sáu loài vật (gà, heo, trâu/bò, ngựa, dê/cừu và chó) gần gũi và giúp ích cho loài người nhiều nhất. Lông gà có thể dùng làm chổi lông gà, làm quạt, làm cây cọ, làm cầu lông, làm giấy hoặc làm nhựa. Phân gà thì có thể ủ để làm phân bón hữu cơ. Gà chạy nhảy bươi đất trong vườn giúp đất tươi xốp. Gà trống như chiếc đồng hồ báo thức gáy mỗi buổi sáng báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Gà cũng góp phần vào việc giải trí và “đỏ đen” cho loài người như môn chơi đá gà (chọi gà) hoặc trò chơi Bầu Cua Cá Cọp.

Con người cũng mượn hình dáng của cái lưỡi gà để làm ra những bộ phận trong các thiết bị và dụng cụ như lưỡi gà trong động cơ của xe gắn máy, lưỡi gà trong nhạc cụ như kèn, sáo.

Gà Trong Y Học

Thịt gà thuộc loại thịt trắng, ít mỡ, ít cholesterol, có nhiều protein, dễ tiêu hóa, nói chung thịt gà có giá trị dinh dưỡng rất cao. Lòng trắng và lòng đỏ trứng gà có thể dùng để làm mặt nạ đắp cho đẹp làn da và làm chậm tiến trình lão hóa. Ăn trứng gà bổ não và cũng giúp phòng các bệnh về mắt và ung thư.

Nhiều bộ phận của gà cũng được dùng làm những vị thuốc trong Đông Y như phân gà (chất màu trắng), gan gà, huyết gà, màng mề gà, mật gà, xương gà, gân chân gà, vỏ trứng gà và trứng gà. Gà Ác tiềm thuốc Bắc và Gà Ác chưng Ngũ Vị (ngũ vị gồm có hạt sen, khoai mài, táo tàu, nấm mèo và đậu ván trắng) là hai món vừa bổ vừa ngon được biết đến nhiều nhất.

Một số bệnh của con người không do gà gây ra nhưng cũng rất giống bệnh của loài gà nên được mang tên “gà” như bệnh quáng gà, ho gà, sủi mào gà, cúm gà, nổi da gà.

Gà Trong Tôn Giáo

Gà được xem là linh vật và có mặt trong Tôn Giáo của nhiều quốc gia. Người Hoa Kỳ dùng gà tây trong Lễ Tạ Ơn. Người dân vùng Trung Âu tin tưởng rằng tiếng gáy của gà trống có thể xua đuổi tà ma. Người phương Đông thường dùng gà để tế thần linh hoặc trong các dịp cúng giỗ tiệc tùng. Người Trung Hoa có hủ tục dùng gà trống để thế thân cho chú rể trong hôn lễ nếu không may chú rể đang bị bệnh nặng hoặc đã qua đời. Gà là một trong 12 con giáp và là con giáp duy nhất có cánh.

Nhiều người quan niệm rằng gà trống là con vật có đầy đủ 5 đức tính tốt của một người quân tử: nhân – nghĩa – dũng – trí- tín. Khi gà trống tìm được mồi thì sẽ báo cho gà mái và đàn gà con đến ăn chung, đó là lòng nhân, là sự thương yêu san sẻ. Khi gặp nguy hiểm, gà trống luôn đứng ra bảo vệ gà mái và đàn gà con. Điều này tượng trưng cho lòng nghĩa khí và sự anh dũng. Trí là khi đấu nhau, gà trống tung ra nhiều chiêu thức rất lợi hại và ngoạn mục như bay, đá, mổ để đánh bại địch thủ. Chữ tín được thấy qua tiếng gáy của gà trống vì cho dù mưa hay nắng thì gà trống luôn gáy đúng giờ và ngày xưa loài người dựa vào tiếng gà gáy để phân định giờ giấc.

Gà Trong Văn Hóa

Loài gà quá gần gũi với con người cho nên hình ảnh con gà cũng thấy xuất hiện nhiều trong văn hóa của người Việt.

Gà được thấy trong truyền thuyết như “Gà chín cựa” trong Sơn Tinh Thủy Tinh. “Gà tinh trắng” xuất hiện trong chuyện Vua An Dương Vương xây thành Cổ Loa. Sự tích Hoa Mào Gà kể rằng gà mái đã nhường cái mào của mình cho loài cây này để làm hoa vì loài cây đó vốn dĩ không có hoa. Trong truyện Tấm Cám, gà đã giúp Tấm bới tro tìm xương cá bống. Trong truyện ngụ ngôn Lục Súc Tranh Công, gà đã kể công như sau:

Đã cứu nạn Mạnh thường đặng thoát,
Lại khuyên người Tống sĩ năm canh,
Hễ ai toan cãi dữ, làm lành,
Gà cũng biết tỉnh mê giấc điệp.
Nhân đến chuyện Chu gia bá nghiệp,
Coi giò gà xét biết thịnh suy.
Dóng canh khuya vui dạ kẻ tiêu y,
Cất tiếng gáy toại lòng người đãi đán.

Gà đi vào ca dao tục ngữ và thành ngữ:

Con gà cục tác lá chanh
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi…

Con gà tốt mã vì lông
Răng đen vì thuốc, rượu nồng vì men.

Khôn ngoan đối đáp người ngoài
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau

Gà cũng được dùng để so sánh…

Tóc đuôi gà
Gà nuốt dây thun
Gà mở cửa mả
Nhanh như gà
Ngủ như gà
Đẻ như gà
Ho như gà
Trắng như trứng gà bóc

Những kinh nghiệm trong cuộc sống…

Ghét nhau tiếng gáy
Gà đẻ trứng vàng
Bút sa gà chết
Chớp đông ngay ngáy, gà gáy thì mưa
Gà đen chân trắng, mẹ mắng cũng mua
Chuồng gà hướng đông, cái lông chẳng còn
Chó liền da, gà liền xương
Chó giữ nhà, gà gáy sáng
Cõng rắn cắn gà nhà
Trông gà hóa cuốc
Ông nói gà bà nói vịt

Gà xuất hiện trong Tranh Đông Hồ mang nhiều ý nghĩa và nói lên những nét sinh hoạt văn hóa dân gian của người Việt như bức Em Bé Ôm Gà, bức Gà Mẹ Gà Con, bức Thư Hùng hoặc bức Chọi Gà.

Tú Xương nghe được tiếng gà từ trong tranh

Đì đẹt ngoài sân tràng pháo chuột
Om sòm trên vách bức tranh gà

Gà trong thơ Huy Cận

Tiếng gà trên biển hạ cung trầm
Tiếng sóng hòa theo chẳng tạp âm
Tiếng sóng làm nền cho tiếng gáy
Trầm bao nhiêu, lại bấy xa xăm

Tiếng gà gáy khiến nỗi nhớ nhà của Chế Lan Viên càng da diết

Nhớ biển miền Trung tiếng sóng đùa
Nhớ nhà cha mẹ, cảnh trường xưa…
Nhớ chao ôi nhớ! Trời xanh thế!
Gà lại dồn thêm tiếng gáy trưa!

Hàn Mặc Tử nghe tiếng gà gáy lại sững sờ

Tiếng gà gáy rụng trăng đầu hạ
Tôi hoảng hồn lên giận sững sờ

Xuân Diệu diễn tả tâm trạng của người kỹ nữ khi nghe tiếng gà

Xao xác tiếng gà
Trăng ngà lạnh buốt
Mắt run mờ kỹ nữ thấy sông trôi

nam-dau-ca-ke-chuyen-ga

Chuyện Gà: Đời Có Thế Mà Thôi!

Chuyện kể rằng chị Dậu nhà ở thôn Kê có nuôi một đàn gà gồm một chàng gà trống, một vài chị gà mái và mấy em gà con. Ngoài ra, vườn nhà chị Dậu còn có một anh bò già, một anh heo lười, và một chú cún lông xù.

Sáng Mồng Một Tết năm Đinh Dậu, chàng gà trống dậy thật sớm, vươn cổ vỗ cánh phần phật và gáy ba tiếng ò ó o rất sảng khoái. Sau đó chàng ta nhìn qua nhìn lại thấy trong đám gà mái có một chị lông vàng óng ả đang chổng mông bươi đất tìm thức ăn cho bầy gà con. Chàng gà trống cười tình, ực ực trong cổ họng mấy tiếng rồi chạy bay đến bất thình lình nhảy lên lưng chị gà mái, mỏ ngậm đầu chị gà mái dí sát xuống đất và đạp đạp liên hồi…

Chị gà mái bị tấn công bất thần bèn kêu to:

Tục quá! Tục quá! Tục quá!

Đám gà con nghe tiếng mẹ kêu la vừa chạy tán loạn vừa đưa đôi cánh nhỏ xíu cụt ngủn che mắt lại và la lên:

Khiếp! Khiếp! Khiếp!

Chú cún lông xù đang nằm phơi nắng trước sân nghe ồn ào bèn nhìn qua, thấy cảnh tượng ấy cún phe phẩy đuôi:

Ẩu! Ẩu! Ẩu!

Anh bò già đang gặm cỏ bên góc vườn ngó sang thở dài lắc đầu than:

Mệt! Mệt! Mệt!

Lúc bấy giờ chàng gà trống đã đạp mái xong, còn anh heo lười vừa mới thức giấc ủn ỉn chậm chạp bước ra sân, không được chứng kiến sự việc lý thú đó nên tiếc rẻ:

Uổng! Uổng! Uổng!

Chàng gà trống buông chị gà mái ra và bay lên nóc chuồng khoan khoái vươn cổ vỗ cánh gáy to:

Ò Ó O… Đời Có Thế Mà Thôi!

Hèn chi mấy đấng mày râu đã đổi câu thơ của Nguyễn Công Trứ như sau:

Kiếp sau xin chớ làm người
Làm gà trống đứng giữa trời gáy to!

HAPPY LUNAR NEW YEAR – YEAR OF THE ROOSTER!

HTNBB
28Jan017

Advertisements

9 responses to “năm Dậu cà Kê chuyện Gà

  1. Nhìn khuôn mặt tươi tắn của BB là mình vui lây 🙂 Mê con gà mái và cây bưởi của BB ghê !
    Năm mới mến chúc BB và gia đình luôn được an vui và có nhiều sự tốt đẹp.

    Liked by 1 person

Rất mong được thấy lời nhận xét của bạn đọc.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s